ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์-โขน) ปี ๒๕๕๒

• ประวัติส่วนตัว :-

ครุจตุพร รัตนวราหะ เกิดวันที่ ๙ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๗๙ ที่กรุงเทพมหานคร จบการศึกษาวิชานาฏศิลป์โขน จากวิทยาลัยนาฏศิลปกรุงเทพ เป็นศิษย์ ครูยอแสง ภักดีเทวา และครูอร่าม อินทรนัฏ 

• ประวัติการทำงานการรับราชการ :-

เริ่มรับราชการในกองการสังคีต เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๐ ต่อมาได้ทำหน้าที่ครูตำแหน่งครูตรี สาขาโขน วิทยาลัยนาฏศิลปกรุงเทพ ตำแหน่งสุดท้ายเป็น ผู้อำนวยการ ระดับ ๙ ที่วิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย พ.ศ. ๒๕๔๐ ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง ผู้เชี่ยวชาญนาฏศิลป์ไทย สำนักการสังคีต กรมศิลปากร 

ครุจตุพร รัตนวราหะ เป็นผู้แสดงโขน – ละคร ให้ประชาชนทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศชม ณ โรงละครศิลปากร โรงละครแห่งชาติ ทำเนียบรัฐบาล และไปเผยแพร่ผลงานทางด้านการแสดงในต่างประเทศหลายครั้ง 

• ผลงานการแสดง :-

• มีผลงานการแสดงเป็นตัวเอกในเรื่องรามเกียรติ์ บทยักษ์ใหญ่ทศกัณฐ์ เป็นบทที่อยู่ในความทรงจำของคนรักโขนกรมศิลปากรมานานกว่า ๔๐ ปี 
• ได้รับการคัดเลือกจากท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี ให้แสดงเป็นซมพลา ในละครเรื่องเงาะป่า 
• ได้เป็นครูสอนโขนถวายแด่ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร โดยได้ฝึกการแสดงเป็นวิรุญจำบัง 
• จากความเป็นครูยักษ์ที่มีความสามารถมากคนหนึ่ง จึงได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จากพระบาทสมเด็จพระเจ้า อยู่หัว ให้เข้ารับพระราชทานการต่อกระบวนรำเพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพจากครูรงภักดี (เจียร จารุจรณ) ณ ศาลาดุสิดาลัย พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๗ นายจตุพร รัตนวราหะ 

 

• ผลงานสร้างสรรค์การแสดง :-

ได้แก่ ฟ้อนตะคัน ระบำเบญจรงค์ ฟ้อนลื้อล่องน่าน ระบำเทวีศรีสัชนาลัย ระบำประทีปทอง เป็นต้น 

 

• ผลงานทางวิชาการ :-

• เขียนตำรา เช่น คู่มือการฝึกหัดโขนเบื้องต้น เพลงหน้าพาทย์ รามเกียรติ์ร้อยแก้ว เขียนลงในวารสารวิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย ทุกเดือน และละครพูดเรื่อง เล็กโพธิ์ดำ เป็นต้น 
• หนังสือที่เด่นมากคือ เพลงหน้าพาทย์ ซึ่งเป็นการอธิบายเพลงหน้าพาทย์ในมุมมองของผู้แสดงโขนไว้อย่างชัดเจน และเป็นก้าวแรกที่เชื่อมโยงความรู้ดนตรีไทยและนาฏศิลป์โขน ปัจจุบันใช้เป็นตำราอ้างอิงในวงการศึกษา 

 

• ความเชี่ยวชาญ :-

ครูจตุพร รัตนวราหะ ท่านเป็นผู้มีประสบการณ์ทางการแสดงโขน ด้านการเรียนการสอนทั้งทางทฤษฎีและปฏิบัติ และยังเป็นผู้สืบทอดกระบวน ท่ารำที่ได้รับจากโบราณจารย์ ปัจจุบันเป็นผู้ควบคุมและเป็นอาจารย์พิเศษสอนโขนในสถาบัน การศึกษาต่างๆ ที่มีลูกศิษย์ที่มห้ความเคารพนับถือเป็นจำนวนมาก

 

• เกียรติยศที่ได้รับ :-

• ปี ๒๕๒๗ ได้รับการต่อท่ารำเพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้เข้ารับการต่อท่ารำเพลงองค์พระพิราพ จากนายรงภักดี (เจียร จารุจรณ)
• ปี ๒๕๔๙ ได้รับพระราชทานเข็มอนุรักษ์มรดกไทย จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
• ปี ๒๕๕๒ ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์-โขน) พุทธศักราช ๒๕๕๒