• ที่ตั้ง

ถนนราชินี แขวงพระบรมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

• ประวัติ

โรงละครแห่งชาติ เปรียบได้กับมหรสพสถานที่ที่แสดงให้เห็นถึงความเจริญรุ่งเรืองทางศิลปวัฒนธรรมของชาติ เกิดขึ้นจากแนวพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ ที่ว่า ศิลปินโขน ละคร ฟ้อนรำ และนักดนตรี จะต้องมีการแสดงออกซึ่งศิลปะให้เข้าถึงผู้ดูและผู้ฟัง ศิลปินจึงจำเป็นต้องมีสถานที่ แสดงหรือโรงมหรสพ นอกจากนี้ยังใช้เป็นสถานที่แลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกับบรรดามิตรประเทศ อันเป็นรากฐานที่จะส่งเสริมสัมพันธไมตรีระหว่างประเทศต่อไป

ต่อมา กรมศิลปากร รับโอนกิจการ โขน ละคร และดนตรี จากสำนักพระราชวัง มาดำเนินการตั้งแต่ ปี พ.ศ. ๒๔๗๕ โดยแต่เดิมนั้น ยังไม่มีโรงละครแห่งชาติ มีแต่โรงแสดงของกรมศิลปากร ซึ่งเป็นหอประชุมเก่าของกรมศิลปากร เป็นอาคารสร้างด้วยไม้หลังคามุงด้วยสังกะสี ตั้งอยู่ด้านขวาของพระที่นั่งศิวโมกขพิมาน อันเป็นส่วนหนึ่งของหอสมุดและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธ์ยุคล ได้ทรงปรับปรุงหอประชุมขึ้นใหม่ ต่อมาได้มีการเปลี่ยนชื่อจาก หอประชุมกรมศิลปากร เป็น “โรงละคอนศิลปากร” และเกิดเหตุเพลิงไหม้ขึ้นเมื่อวันที่ ๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๓

จากนั้น ในปี พ.ศ. ๒๕๐๔ กรมศิลปากรได้รับงบประมาณการก่อสร้างโรงละครแห่งชาติอย่างถาวร และดำเนินการเสร็จสิ้นในปีงบประมาณ ๒๕๐๘ โดยใช้งบประมาณค่าใช้จ่ายรวมเป็นเงินทั้งสิ้น ๕๖,๔๘๔,๔๖๕ บาท โดยมี นายอิสสระ วิวัฒนานนท์ เป็นสถาปนิก และ ศาสตราจารย์ ดร.รชฎ กาญจนะวณิชย์ เป็นวิศวกรผู้ควบคุม ต่อมามีการดัดแปลงแก้ไข โดยมี หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม กฤดากร เป็นสถาปนิกผู้แก้ไข โดยใช้งบประมาณจำนวน ๔๑ ล้านบาท

เมื่อการก่อสร้างดำเนินการมาได้ระยะหนึ่ง ทางคณะกรรมการก่อสร้างโรงละคร ได้กราบบังคมทูลเชิญเสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรโรงละครแห่งชาติที่กำลังก่อสร้าง ซึ่งพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชฯ เสด็จพระราชดำเนินเมื่อวันที่ ๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๐๗ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชวินิจฉัยแนะนำแก้ไขเพิ่มเติมหลายประการ

หลังจากนั้นโรงละครแห่งชาติแล้วเสร็จ และทำพิธีเปิดเป็นทางการได้ในวันที่ ๒๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๘ โดยมี จอมพล ถนอม กิตติขจร นายกรัฐมนตรีเป็นผู้ประกอบพิธีเปิด และพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๙ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรการแสดงนาฏศิลป์ไทยในวโรกาสพิธีเปิดโรงละครแห่งชาติ ในคืนดังกล่าว ซึ่งได้มีการจัดแสดงรวม ๓ ชุด คือ :-

• รำดอกไม้เงินดอกไม้ทองถวายพระพร
• การแสดงละครเรื่องสังข์ศิลป์ชัย ตอนชุบสังข์ศิลป์ชัย
• โขนเรื่องรามเกียรติ์ ชุด รามาวตาร

ซึ่งนับเป็นปฐมฤกษ์ของการดำเนินกิจการโรงละครแห่งชาติตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

โรงละครแห่งชาติ เป็นส่วนราชการอยู่ในบังคับบัญชาของกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม มีฐานะเป็นกลุ่มงาน และมีการบริหารงานแบบไม่หวังผลกำไร ดำเนินงานภายใต้การกำกับดูแลของสำนักการสังคีต เป็นมหรสพสถานที่นอกจากจะใช้จัดแสดงงานนาฏศิลป์ต่าง ๆ แล้ว ยังใช้สำหรับจัดงานรับรองพระราชอาคันตุกะและอาคันตุกะจากต่างประเทศได้อย่างสมเกียรติ อีกทั้งยังเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญทางด้านศิลปะและวัฒนธรรม ซึ่งพรั่งพร้อมไปด้วยสิ่งอำนวยความสะดวกแก่นักท่องเที่ยว

• ลักษณะทางสถาปัตยกรรมที่สำคัญ

โรงละครแห่งชาติประกอบด้วยอาคาร ๓ ส่วน คือ :-

• อาคารโรงละครส่วนกลาง สถาปนิกผู้ออกแบบคือ นายอิสสระ วิวัฒนานนท์ สถาปนิกผู้แก้ไขเพิ่มเติมภายหลังคือ ม.จ. สมัยเฉลิม กฤดากร และวิศวกรคือ ดร.รชฏ กาญจนวณิชย์
• อาคารปีกโรงละครแห่งชาติทั้งสองด้านเป็นอาคารหลังคาทรงไทยสูง ๕ ชั้น สถาปนิกผู้ออกแบบ คือ นายอิสสระ วิวัฒนานนท์ วิศวกรคือ นายไพรัช ชุติกุล
• ลานจอดรถหน้าโรงละครสถาปนิกผู้ออกแบบคือ ม.จ. สมัยเฉลิม กฤดากร และวิศวกรจากรมโยธาเทศบาล

อาคารโรงละครแห่งชาติเป็นอาคารคอนกรีต ๒ ชั้น รูปตัวที เป็นแบบทรงไทยประยุกต์โดยผสมผสานระหว่างหลังคาทรงไทยซ้อน ๒ ชั้น มุงกระเบื้องเคลือบสี ช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ ปูนปั้น เรียบแบนต่อเป็นแผ่นเดียวกันกับตัวตึกแบบตะวันตก หน้าบันด้านอาคารเป็นปูนปั้นนูนสูง รูปพระพิฆเนศ ด้านข้างเบื้องบนตรงเหนือชายคาทั้ง ๒ ข้าง เป็นซุ้มจรนัมข้างละ ๓ ซุ้ม ติดภาพฉลุโลหะซุ้มละภาพ ซุ้มจรนัมด้านขวาเป็นภาพพระเป็นเจ้าทั้ง ๓ เรียงจากหน้าโรงไปหลังโรงคือ พระนารายณ์ พระพรหม และพระอิศวร ส่วนซุ้มจรนัมด้านซ้ายเป็นภาพเทพเจ้าแห่งดุริยางคศิลป์ เรียงจากหน้าโรงไปหลังโรงคือ พระวิษณุกรรม พระปรคนธรรพ์ และพระปัญจสีขร ใต้ซุ้มจรนัมทั้ง ๒ ข้างมีภาพปูนปั้นครึ่งซีกรูปเศียรครูทางนาฏศิลป์ ข้างละ ๕ เศียรทั้งสองข้างเป็นภาพอย่างเดียวกันหากแต่กลับจากซ้ายเป็นขวาเท่านั้น คือ พระ นาง ยักษ์ ลิง ฤาษี ห้องโถงด้านหน้าของโรงละคร ช่องขวาด้านตะวันออก เป็นรูปรำซัดไหว้ครูชาตรี ช่องกลางเป็นรูปพระนารายณ์ปราบนนทุกเป็นเรื่องเบิกโรงโขนและละครใน ช่องซ้ายด้านตะวันตกเป็นรูปเจ้าเงาะและนางรจนาตอนเลือกคู่เป็นสัญญลักษณ์ของละครนอก

• กรมศิลปากร. รายงานการสำรวจโบราณสถานในกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ : งานผังรูปแบบ ฝ่ายอนุรักษ์โบราณสถาน กองโบราณคดี กรมศิลปากร, ๒๕๓๘.
• คณะกรรมาธิการอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม. 174 มรดกสถาปัตยกรรมในประเทศไทย. กรุงเทพฯ : สมาคมสถาปนิกสยาม, ๒๕๔๗.
• สมบัติ พลายน้อย. ร้อยแปดที่กรุงเทพฯ , กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์สารคดี, ๒๕๔๖.
• ส.พลายน้อย. เล่าเรื่องบางกอก. กรุงเทพฯ : สายธาร, ๒๕๔๔.
• https://cbtthailand.dasta.or.th/webapp/relattraction/content/2815/
• https://www.sanook.com/campus/1403104/
• https://readthecloud.co/thai-national-theatre/
• https://siamrath.co.th/n/407114